czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Tkactwo na terenie Mniszkowa i Miedzianki

Tkactwo w regionie przedgórza sudeckiego i Sudetów, miało dwojaki charakter: przeznaczone na własne potrzeby wytwórczości domowej oraz produkcji o charakterze chałupniczym.

Ta ostatnia często stanowiła podstawę utrzymania całych wsi. Wyroby tkaczy z Dolnego Śląska wysyłane były na odległe rynki zagraniczne. Ich wysoka jakość była doceniana w m.in. Ameryce i Anglii. W tym regionie funkcjonowały również warsztaty, które specjalizowały się w ręcznym farbowaniu i drukowaniu płócien.

Przędzalnictwo i tkanie płócien lnianych oraz handel tymi wyrobami było kolejną dziedziną (po górnictwie) przynoszącą znaczne dochody miejscowej ludności. Mniszków i Miedzianka należały do uprzywilejowanego obszaru. Tutejsi mieszkańcy z tytułu wykonywania rzemiosła lniarskiego byli zwolnieni z obowiązku służby wojskowej.

W Miedziance, w domu nr 25, pochodzącym z 1598 r., mieszkali bardzo zamożni sprzedawcy płótna lnianego i przędzy. Dom posiadał wiele pięknych zewnętrznych ozdób i interesujący portal. Należał do rodziny Gläser. Co sobotę, okoliczni rzemieślnicy trudniący się lniarstwem, dostarczali tam swój towar.

Ze starych przekazów wiadomo, że z tego domu prowadziło podziemne przejście do „klasztoru żebraczego”. Obecnie w miejscu owego klasztoru stoi dom nr 54, w którym do końca II wojny światowej mieszkał Georg Franzky, właściciel browaru w Miedziance. Z kolei z „klasztoru” inne podziemne przejście podobno prowadziło do Zamku Bolczów. Podczas wojny trzydziestoletniej najprawdopodobniej tą drogą przekazywali swoje towary sprzedawcy płótna lnianego. Około 1725 r. Miedziankę zamieszkiwało 21 rodzin tkackich.

Mniszków w odróżnieniu od Miedzianki był bardzo dobrze prosperującą wsią tkacką (wraz z nieistniejącą już wsią Gniewczyce). W Mniszkowie funkcjonowały 4 zakłady z licencją, w Miedziance był jeden z licencją i 5 nielicencjonowanych zakładów lniarskich. W 1747 r w Mniszkowie działało 239 krosien, 4 producentów przędzy, 3 pośredników handlowych. Około 1800 roku Mniszków liczył 93 domy i prawie wszyscy mieszkańcy trudnili się tkactwem. Działało wówczas we wsi 121 warsztatów tkackich. Ze względu na brak dróg, duży problem stanowił sam transport wyrobów lnianych. Gotowe wyroby zbierano od różnych wytwórców i były przewożone przez wyspecjalizowanych sprzedawców do Jeleniej Góry i Kowar.

W Miedziance, pod koniec XVIII w. w każdą sobotę odbywał się „targ płócienny”, na który przychodzili lokalni wytwórcy. Cieszył się on na tyle dużą popularnością, że w 1790 r. zakupiono dużą liczbę krzeseł i specjalnych stołów, aby ów targ nie kolidował z codziennym życiem miasta i jego mieszkańców. W tych latach branża bieliźniarska (szczególnie na terenie Niemiec) przeżywała wyraźne ożywienie. Na rynku pojawiły się nowego rodzaju lśniące tkaniny, nowe wzornictwo i kolorystyka.

Były to dobre lata dla tkaczy – zarówno producentów, jak i pośredników (sprzedawców). Ci ostatni zarabiali na tym najlepiej. W 1818 r. w Mniszkowie pracowało już tylko 10 głównych warsztatów tkackich z 14 krosnami i 24 drobne warsztaty z 35 krosnami.

 

Ręczne tkactwo kwitło w Mniszkowie i Gniewczycach do 1830 roku

Rozwijające się na terenie Mniszkowa i Miedzianki tkactwo i przędzalnictwo chałupnicze, zaczęło upadać w XIX wieku. Przyczyną tak drastycznych zmian był wprowadzony zakaz sprzedaży płótna lnianego do Ameryki i krajów Europy zachodniej. Ponadto w 1819 r. otworzyła się w pobliskiej miejscowości Marciszów nowoczesna przędzalnia. W związku z tym wielu chałupników pozostało bez pracy. Przędzalnia w Marciszowie, jak na tamte czasy była dużym zakładem. Była napędzana maszyną parową i miała moc 22 KM. Zatrudniała 210 robotników. Nastały bardzo trudne czasy dla chałupniczych tkaczy. Ludzie stracili pracę. Zaczynało sprawdzać się przysłowie „kto z przędzenia chce się wyżywić, ten musi jeść jak ptak”.

Po drastycznych wydarzeniach w branży lniarskiej, mieszkańcy zaczeli emigrować i tak w 1870 roku w Mniszkowie mieszkało 490 osób, a w 1885 roku już tylko 43.

Ciekawostki

Stajca Shell na Miedziance

Kiedy motoryzacja się rozwinęła w podwórzu Gospody Pod Czarnym Orłem w Miedziance wybudowano stację benzynową Shell.

  • miedzianka i mniszkow-036.jpg
  • miedzianka i mniszkow-053.jpg
  • browar-017.jpg
  • kosciol_cmentarz-006.jpg
  • miedzianka i mniszkow-035.jpg
  • miedzianka i mniszkow-049.jpg
  • browar-010.jpg
  • miedzianka i mniszkow-055.jpg
  • miedzianka_mniszkow-003.jpg
  • miedzianka i mniszkow-020.jpg
  • miedzianka i mniszkow-062.jpg
  • kosciol_cmentarz-003.jpg
  • kosciol_cmentarz-001.jpg
  • miedzianka i mniszkow-084.jpg
  • miedzianka i mniszkow-089.jpg
  • browar-008.jpg
  • miedzianka i mniszkow-080.jpg
  • miedzianka_mniszkow-001.jpg
  • miedzianka i mniszkow-065.jpg
  • miedzianka i mniszkow-098.jpg