czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Ścieżka historyczna - Miedzianka - Mniszków - 900 lat górnictwa

Dawny rynek MiedziankiHistoria tego miejsca sięga XII wieku i została zbudowana przede wszystkim na górnictwie i tkactwie. Kopalnie i wydobycie surowców na tym terenie były też przyczyną upadku Miedzianki, określanej jeszcze nie tak dawno najpiękniejszym miasteczkiem na Śląsku. Szlak prowadzi przez najciekawsze miejsca w Miedziance oraz w Mniszkowie.

Przy każdym z tych punktów znajduje się opisowa tablica informacyjna. Długość szlaku to 6 km – na tej przestrzeni rozmieszczonych zostało 16 pulpitów. Oprócz tego w Miedziance znajdują się 3 duże tablice, dzięki którym można sobie lepiej wyobrazić, jak piękne było kiedyś to miejsce. Wszystkie tablice i pulpity zlokalizowane są przy drodze, którą można przemierzyć pieszo, rowerem lub konno. Szlak stanowi swego rodzaju podwójną pętlę, można zatem poszczególne fragmenty zwiedzać w różnej kolejności. Przebycie całego szlaku pozwoli poznać niezwykle ciekawą historię tego miejsca, a także dowiedzieć się, jakie tajemnice skrywają obie miejscowości, jak żyli tu ludzie, czym się zajmowali, jaką rolę pełnił browar, co cennego jest w otaczającej to miejsce przyrodzie, jak wyglądało wydobycie uranu i wiele innych. Przede wszystkim zaś umożliwi spędzenie czasu na łonie przyrody i odwiedzenie pięknych zakątków obu miejscowości.

Informacje przedstawione na poszczególnych tablicach oparte są na studiach literaturowych, przekazach ustnych oraz relacjach mieszkańców. Szczególny wkład w przekazaną wiedzę mają: Joanna Lamparska, Marcin Makuch i Tomasz Stolarczyk, którzy są autorami książek poruszających tematykę Mniszkowa i Miedzianki.

 

Miejscowość położona na wysokości około 480-520 m n. p. m. pomiędzy doliną rzeki Bóbr, a doliną Miedzianego Potoku, w sąsiedztwie Janowic Wielkich, Mniszkowa i Ciechanowic. Miedzianka uchodziła w latach swojej świetności za jedno z najpiękniejszych miasteczek Sudetów. Mieścił się tutaj pałac, kościoły, browar oraz rynek z fontanną okolony pięknymi kamieniczkami. Miedzianka stanowiła prężny ośrodek górniczy, działający od XIII w. Obecnie w większości wysiedlona i zrujnowana z powodu szkód górniczych. Początki wydobycia w okolicach Miedzianki określa się na rok 1136, ale nie jest to poparte dokumentami. Jej powstanie wywodzi się od miejscowości Mniszków, która była najstarszą i największą posiadłością w okolicy i obejmowała obszar obecnej Miedzianki. W 1372 roku nastąpiło odłączenie domów położonych na Miedzianej Górze (Miedziance) od Mniszkowa. Ówczesnym panem tych ziem był Cleriucus Bolze, to jemu przypisuje się budowę pobliskiego zamku Bolczów, którego zachowane fragmenty do dzisiaj cieszą się popularnością. W samej Miedziance, która była jeszcze terenem Mniszkowa, w 1353 roku książę Świdnicki Bolko II wzniósł zamek, który został później gruntownie przebudowany. W tamtych czasach jednak dość często dochodziło do sprzedaży ziem, podobnie było z Miedzianką. Przechodziła ona z rak do rąk, należała kolejno do Hermana Czirna, Hansa Kunza, Willricha i Heinza z Lubomierza. Wszyscy oni pomieszkiwali w owianym złą sławą zamku Sokolec, wzniesionym na jednym ze wzgórz Gór Sokolich. Pamiątką po nim i po wojnach husyckich, którą można oglądać do dziś jest tylko fragment murów.

Okres ten nie oszczędził także Miedzianki. Górnictwo podupadało, a samo miasteczko trawiły pożary. Tylko część zabudowy dotrwała do końca straszliwej wojny. Miedzianka czekała na ponowny rozkwit górnictwa do drugiej połowy XV wieku, kiedy jej właścicielem stał się starosta księstwa świdnicko-jaworskiego Konrad von Hochberg. Prace Górnicze stopniowo nabierały tempa. Kolejną słynną postacią, która władała Miedzianką był górmistrz ze Złotego Stoku, Diepold von Burghaus. Doprowadził on miasteczko do rangi czołowego ośrodka wydobycia w Sudetach Zachodnich i na jego prośbę król czeski Ludwik Jagiellończyk nadał Miedziance prawa miasta górniczego. Jednak złoża w Miedziance stopniowo się wyczerpywały, więc zmieniono system pracy. Dwaj bracia, kupcy jeleniogórscy, uruchomili produkcję witriolu. Wybudowano ługownię, gdzie płukano żużel z pobliskich hałd. Interes był na tyle opłacalny, że miasteczko po raz kolejny stało się głównym ośrodkiem produkcyjnym w całym Cesarstwie Austriackim. Miedzianka się rozrastała, dzieląc się na Górną i Dolną (związaną z Janowicami Wielkimi). Działało tu wtedy około 160 szybów i sztolni, huty oraz inne zakłady.

Górnictwo do pewnego momentu kwitło, ale złoża ponownie zaczęły się wyczerpywać. Nastał rok 1579, kopalnie zamykano, a majątek gwarectw obłożony został aresztem. Wojna trzydziestoletnia wzmogła proces upadku Miedzianki. Trawiące mieszkańców zarazy, spalenie miasta przez żołnierzy chorwackich i liczne rabunki uginały potęgę miasta górniczego. Kiedy wojna ucichła prosperowało już tylko 5 kopalń. Nadal znajdowali się ludzie chcący przywrócić górnictwo do świetności, ale przeważnie były to nieudane próby. W początkach XVIII w. Miedzianka była siedzibą Urzędu Górniczego Księstwa Świdnicy i Jawora. W tym czasie prace wznowiono, następowało odwadnianie starych sztolni drążenie nowych, rozszerzano także zakres prac w rejon Ciechanowic. Miasteczko podnosiło się i upadało. Pożary w 1729 i 1752 roku zakłócały życie ludności, ale szybko odbudowywano domy i wracano do normalności. Kopalnie funkcjonowały różnie, miały okresy rozkwitu i stagnacji. W 1776 r. Preller, znany z prowadzenia witrioolejni w Szklarskiej Porębie, prowadził prace wydobywcze w sztolniach „Helene” i „Adler”. Ponadto wybudował nową kopalnię - „Fredreike Juliane”.W 1802 r. w Miedziance znajdowała się filia urzędu menniczego, podobno w starych pismach widnieje zapis: „Hutnictwo miedzi zbudowało swoje piece do wytopu, w liczbie ponad 70, w pobliżu starego miasteczka Miedziana Góra nad Bobrem”.

Kolejny pożar, który wybuchł w nocy 15 października 1824 r. zdziesiątkował domy. Spłonęło 67 budynków, ewangelicki i katolicki kościół, obie szkoły oraz szpital, a 146 rodzin zostało bez dachu nad głową. W ramach pomocy właściciel pałacu hrabia Matuschka stworzył Związek Pogorzelców. Mieszkańcy Jeleniej Góry zorganizowali koncert charytatywny dla osób poszkodowanych, a hrabina von Reden, właścicielka Pałacu w Bukowcu, kupiła dla potrzebujących na targu w Cieplicach 73 pary butów. W pożarze niestety spłonęła również dokumentacja miejska oraz górnicza. W kolejnych latach prace w kopalniach przestawały przynosić oczekiwane zyski. Podejmowano jednak próby łączenia spółek, obejmując co raz to większe obszary do eksploatacji do około 1927 r.

Okres wojny oszczędził Miedziankę do momentu, gdy terenami górniczymi zaczęli interesować się Rosjanie. Rozpoczął się tragiczny w skutkach okres dla Miedzianki. Prace zaczęły w znacznym tempie wzrastać, górnicy pracowali w zastraszeniu i w ciągłej rotacji. Tajemnicą było co wydobywają, lecz niektórzy się domyślali. O uranie nic się nie mówiło. Nowe szyby wchodziły na stare, wprowadzając Miedziankę w drżenie. Brak dokumentacji górniczej oraz samowolne przeprowadzanie prac doprowadziły do złamania potęgi 900-letniego miasteczka górniczego. Skończyły się lata 50-te, a po górnictwie pozostały szyby, sztolnie i poosuwane hałdy. Żadna dokumentacja czasów uranowego wydobycia nie jest dostępna. Krok po kroku niszczona Miedzianka oddawała koronę. W 1972 roku 13 maja Uchwałą Nr 86/983/72 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu w sprawie likwidacji zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia w miejscowości Miedzianka pow. Jelenia Góra, wprowadzono w życie likwidację „MIASTA MIEDZIANKI”. Rok 1972 był początkiem wysiedlania ludności do Jeleniej Góry na osiedle Zabobrze. Zaplanowano wyburzenie domów, zalesienie Miedzianki. Sądzono, że dzięki temu historia miasteczka przepadnie. Jednak na przekór wszystkiemu ona nadal trwa. Kilka domów, okazały kościół i roztaczający się z niej czarujący widok na góry nadal przyciąga, jak za czasów jej świetności.

Ciekawostki

Wsparcie kościoła ewangelickiego dla katolickiego w Miedziance

Podczas poświęcenia kościoła ewangelickiego, pastor Gottlob Schreck, kazał wydrukować świąteczne mowy. Zysk ze sprzedaży druków przeznaczył na pomoc przy odbudowie kościoła katolickiego w Miedziance.

  • miedzianka i mniszkow-067.jpg
  • miedzianka i mniszkow-056.jpg
  • miedzianka_mniszkow-003.jpg
  • miedzianka i mniszkow-087.jpg
  • browar-002.jpg
  • miedzianka i mniszkow-020.jpg
  • miedzianka i mniszkow-097.jpg
  • miedzianka i mniszkow-032.jpg
  • browar-018.jpg
  • kosciol_cmentarz-005.jpg
  • miedzianka i mniszkow-078.jpg
  • miedzianka i mniszkow-079.jpg
  • miedzianka i mniszkow-076.jpg
  • kosciol_cmentarz-007.jpg
  • miedzianka i mniszkow-082.jpg
  • miedzianka i mniszkow-057.jpg
  • miedzianka i mniszkow-053.jpg
  • miedzianka i mniszkow-059.jpg
  • miedzianka i mniszkow-034.jpg
  • kosciol_cmentarz-002.jpg