czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Dwór w Mniszkowie

Ze względu na okazałość bryły i wystrój, przypisuje mu się funkcję dworską lub domu cechowego górników zwanego „domem gwarków”, z uwagi na eksploatację górnictwa prowadzoną od XII wieku w okolicach Mniszkowa i pobliskiej Miedzianki.

Może o tym również świadczyć malowidło na stropie belkowym w sieni reprezentacyjnej na I piętrze, które przedstawia hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena, królewsko-pruskiego Ministra Górnictwa, w stroju nadgórnika z młotkami górniczymi w ręku, na tle krajobrazu górniczego Mniszkowa i Miedzianki. Obok stoi żona Fryderyka trzymająca w ręku herb Miedzianki.

Dom wzniesiono w 1728 roku (data na portalu). Przekazy ustne przedwojennych mieszkańców wsi dostarczają informacji jakoby Król Prus Fryderyk II Wielki odwiedził i zatrzymał się w dworze mniszkowskim w latach 50-tych XVIII w., nadzorując wojska pruskie w czasie wojny siedmioletniej. Wiadomo, że niedaleko pod Dobromierzem, została stoczona bitwa armii pruskiej z wojskami cesarza austriackiego.

Po upadku górnictwa w Kotlinie Jeleniogórskiej, a także w Mniszkowie, zaczęło się rozwijać tkactwo (związane z produkcją lnu). W II połowie XVIII w. dom był w posiadaniu rodziny Geierów. W urbarzu mniszkowskim w 1786 r. w spisie figuruje jako właściciel domu Johann Ch. Geier - kupiec tkacki. Dysponował on trzema zaprzęgami konnymi do transportu tkanin lnianych na okoliczne targi, które odbywały się w Miedziance, Jeleniej Górze czy Kowarach.

  W 1908 r. dom w stanie dużego zniszczenia nabył osobisty sekretarz hrabiego Hermanna Stolberga (właściciela Janowic Wielkich i innych majątków ziemskich w okolicy) hr. Albrecht von Ledebur. W latach 1909-1910 nowy właściciel z pomocą ekipy miejscowych cieśli i stolarzy (firmy Paula Goldmanna) przeprowadził poważne prace budowlane. Młodsza siostra Albrechta - Julia, znana malarka i późniejsza żona pastora Fritza von Bodelschwing, odwiedzała tu brata i jej przypisuje się przemalowanie barokowego stropu w południowo - wschodniej izbie.

Przypuszcza się, że w planach przebudowy uczestniczył znany architekt i publicysta Paul Schulze-Waumburg. W 1923 r. dwór nabyła baronowa Christa von Renthe-Fink, w której rękach pozostawał do 1945 roku. Wówczas dobudowano piętrowy ganek wejściowy od wschodu oraz przybudówkę od strony północnej, powiększając przestrzeń dawnej stajni. Na piętrze od tej strony powstał balkon z widokiem na Góry Ołowiane i Miedziankę.

W 1934 roku (po małym pożarze) odnowiono strop nad południowo - wschodnią izbą, przemalowując strop w stylizowane ornamenty barokowe.

W ogrodzie po południowo - zachodniej stronie dworu stanął murowany garaż na 6-cylindrowy samochód - kabriolet. W latach 30-tych XX wieku parter domu został wynajęty rolnikowi Wiesnerowi i jego rodzinie, który prowadził gospodarstwo rolne na przylegających do domu terenach (w latach wojennych w gospodarstwie tym pracowały dwie Polki – przymusowe robotnice ze wschodu).

W 1945 r. po opuszczeniu domu przez baronową, w ciągu kilku miesięcy urządzono tutaj mały lazaret – szpital wojskowy dla rannych uciekinierów z postępującego frontu wojennego. Działała tutaj również izba porodowa dla okolicznych mieszkańców Janowic Wielkich, Mniszkowa, Miedzianki i Trzcińska. Od 1947 do 51 roku, po splądrowaniu przez armię radziecką domu, urządzono kierownictwo grupy poszukiwawczej uranu w Mniszkowie. Przez szereg następnych lat, dom był stopniowo dewastowany. W 1980 r. dwór został zakupiony w stanie ruiny przez prywatną osobę i służy jako rodzinny letni dom wypoczynkowy.

 

Architektura

Dwór ma plan prostokątny, jest dwutraktowy z sienią na osi, z dwoma przybudówkami. Część stolarki pochodzi z XVIII w. i zachowała oryginalne okucia. Wnętrza w całości zachowały historyczny charakter z wieloma elementami pierwotnego wystroju. W zachodniej części sieni zlokalizowane zostały schody. Strop belkowy sieni pierwszego piętra pokryty jest niezwykle barwnym malarstwem. W środkowej części stropu, w wolutowych obramieniach taśm przeplatanych z akantem przedstawione są rodzajowe sceny dworskie będące alegorią pięciu zmysłów. Oprócz tych przedstawień występują scenki z życia na wsi, scenki z postaciami górników, scena manierystyczna i inne. W przedstawionych fragmentach zawarty jest ogromny repertuar dekoracji charakterystycznej dla późnego baroku. Malatura stropu w dużej izbie frontowej ma program czysto dekoracyjny o bardzo wytwornej kolorystyce. Dopełnieniem dekoracji tej sali jest boazeria drewniana z naprzemiennie ułożonymi płycinami wypełnionymi barokową pseudomarmoryzacją i architekturą malowaną na tle pejzażu, a także fragmenty polichromii ściennej. Dom w Mniszkowie jest najlepiej zachowanym przykładem dworsko-wiejskiej rezydencji na terenie Kotliny Jeleniogórskiej.

 

Ciekawostki

Aptekarz z Miedzianki

Louis Chaussy był znanym aptekarzem z Miedzianki zajmującym się amatorsko botaniką i mineralogią.

Po jego śmierci na Miedzianej Górze ustawiono pamiątkowy obelisk i nazwano jego imieniem jeden z okolicznych wierzchołków górskich. Powodem tego były jego zasługi dla rozwoju turystyki w Miedziance i okolicach. Był on jednym z założycieli janowickiej sekcji Towarzystwa Karkonoskiego (RGV), która aktywnie zajmowała się promocją Miedzianki. Dzięki temu stała się ona miejscowością liczne odwiedzaną przez turystów zwabionych zarówno pięknem krajobrazu, jak i tradycjami dawnego górnictwa.

  • miedzianka_mniszkow-002.jpg
  • kosciol_cmentarz-003.jpg
  • miedzianka i mniszkow-074.jpg
  • miedzianka i mniszkow-079.jpg
  • miedzianka i mniszkow-078.jpg
  • miedzianka i mniszkow-055.jpg
  • kosciol_cmentarz-002.jpg
  • kosciol_cmentarz-005.jpg
  • miedzianka i mniszkow-077.jpg
  • miedzianka i mniszkow-098.jpg
  • miedzianka i mniszkow-067.jpg
  • kosciol_cmentarz-001.jpg
  • miedzianka i mniszkow-065.jpg
  • miedzianka i mniszkow-086.jpg
  • miedzianka_mniszkow-001.jpg
  • miedzianka i mniszkow-037.jpg
  • miedzianka i mniszkow-089.jpg
  • miedzianka i mniszkow-062.jpg
  • miedzianka i mniszkow-081.jpg
  • miedzianka i mniszkow-028.jpg