czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Gniewczyce i punkt widokowy

Na trasie prowadzącej na punkt widokowy Wołek (878 m n.p.m.) warto zwrócić uwagę na wymarłą osadę, leżącą pośród lasów Rudaw Janowickich.

 

Powyżej zabudowań Mniszkowa utworzyła się osada, która nigdy nie stała się samodzielną wsią. Jej nazwa to Kreuzwiese (funkcjonująca do około 1946 r.), a później Gniewczyce. Zamieszkiwali ją drwale, kurzacy, którzy wypalali węgiel drzewny dla hut i pozyskiwali drewno dla kopalń. Stało tam piętnaście domów, a w późniejszym czasie jedynie siedem. Nazwę osady wywiedziono od stojącego przy drodze starego krzyża pokutnego (tzw. krzyża pojednania – monolitycznej, prostej i surowej formy w kształcie krzyża, wykonanej z miejscowego materiału).

W Gniewczycach osiedlali się drobni rolnicy i robotnicy leśni. Początkowo mieszkało tam około 40 osób. Nie jest znana dokładna data powstania tej osady – tworzyła się stopniowo. Warunki do życia nie były łatwe. Ciężko było nawet o wodę – pozyskiwano ją z niewielkiego stawu i płynącego przez wieś małego strumienia. Poza okresem zimowym, dzieci z Gniewczyc uczęszczały do szkoły w Mniszkowie. Zimą, ze względu na trudne warunki, zajęcia dla nich były prowadzone w udostępnionym pomieszczeniu w samych Gniewczycach.

W 1786 r. w mieszkało tam 17 zagrodników. Latem 1921 r. doszło do spalenia 5 domów. Przyczyną pożaru było nieumyślne podpalenie stodoły przez bawiące się dzieci. Niektórych zwierząt nie udało się uratować. Dachy domów w Gniewczycach były kryte słomą, dlatego pożar szybko się rozprzestrzeniał. Z tym zdarzeniem łączy się historia pewnej siedmioletniej dziewczynki, która uratowała sześcioro rodzeństwa z płonącego domu, z których najmłodsze miało 1,5 roku. Po pożarze odbudowano jedynie trzy domy.

Upadek górnictwa był początkiem okresu wegetacji osady. Mieszkańcy utrzymywali się z pasterstwa i tkactwa chałupniczego. Po 1945 r. Gniewczyce wyludniły się. Części domów w ogóle nie zasiedlono, a z czasem wszystkie popadły w ruinę lub zostały rozebrane. Zaginął nawet krzyż pokutny, który dopiero w 1972 r. odnaleziono i przeniesiono do Rędzinek. Niestety stamtąd kilka lat temu został skradziony. Obecnie po tej niewielkiej osadzie zostały ruiny domostw, widoczne miedze i dzielące pola murki z luźno ułożonych kamieni oraz porastające je jarząby i zdziczałe drzewa owocowe. Z miejsca tego rozpościera się imponujący widok na Rudawy Janowickie i okalające je inne pasma górskie.

 

Gospoda Kreuzschänke

Przy drodze prowadzącej z Mniszkowa do Gniewczyc, stała gospoda Kreuzschänke. Z kronik wiadomo, że zajazd przyciągał wielu turystów dobrym jedzeniem i przystępnymi cenami. Korzystali z niego również okoliczni mieszkańcy (nawet ubodzy), ponieważ cechował się wielką gościnnością.

Właścicielem gospody był Robert Pitterman (ur. 1883 r. w Hohenelbe / Sudetenland). W 1909 r. przybył, jako drwal do Gniewczyc. Graf zu Stolberg Vernigerode, mieszkający w Janowicach, poszukiwał wówczas drwali. Robert Pitterman znalazł kwaterę w gospodzie w sąsiedniej miejscowości, a później zamieszkał w okolicznej karczmie sądowej. Tam nabywał doświadczenia w gastronomii i poznał swoją przyszłą żonę - Annę Bettermann. Pochodziła ona z pobliskich Wieściszowic, a w karczmie pracowała, jako kelnerka. 22 marca 1914 r. pobrali się i zakupili budynek, z którego stworzyli gospodę Kreuzschänke. W gospodzie było dużo wolnej przestrzeni do tańca, funkcjonowała również szafa grająca. O jej wysokim poziomie może świadczyć fakt, że hrabia Stolberg Vernigerode, właściciel majątku i pałacu w Janowicach Wielkich, udając się na polowanie, zajeżdżał do tej gospody. Funkcjonowała ona do końca II wojny światowej. Właściciele gospody (rodzina Pettermanów), byli jednymi z ostatnich, którzy opuścili Gniewczyce (czerwiec 1946 r.) Przenieśli się na teren Saksonii.

 

Punkt widokowy Wołek

Wołek był niegdyś jednym z piękniejszych punktów widokowych na Karkonosze, Izery, Góry Wałbrzyskie i Kamienne. Około 1880 r. na szczytowej polance posadzono kosodrzewinę (Pinus mughus). Sadzonki przyjęły się, ale się nie rozrastają. Oprócz zasadzenia kosodrzewiny, Towarzystwo Karkonoskie (niem. Riesengebirgsverein, w skrócie RGV) pod szczytem od zachodniej strony, zbudowało schron dla turystów. Szkoda, że do dnia dzisiejszego nie został nawet ślad po nim. Obecnie las rozrósł się i panorama rozciąga się w Kierunku Karkonoszy i Kotliny Jeleniogórskiej. Rekompensatą jest za to cisza i niewielka liczba turystów.

Ciekawostki

I wojna światowa a kościół w Miedziance

W czasie I wojny światowej z kościoła musiano oddać 2 dzwony do przetopienia na cele wojenne. Na krótko przed wybuchem II wojny światowej uzupełniono ten brak, ale na krótki czas.

  • browar-004.jpg
  • miedzianka i mniszkow-087.jpg
  • miedzianka i mniszkow-057.jpg
  • kosciol_cmentarz-005.jpg
  • miedzianka i mniszkow-049.jpg
  • miedzianka i mniszkow-035.jpg
  • miedzianka i mniszkow-066.jpg
  • miedzianka i mniszkow-021.jpg
  • miedzianka i mniszkow-095.jpg
  • miedzianka i mniszkow-028.jpg
  • browar-009.jpg
  • miedzianka i mniszkow-034.jpg
  • miedzianka i mniszkow-098.jpg
  • miedzianka i mniszkow-037.jpg
  • miedzianka i mniszkow-081.jpg
  • miedzianka i mniszkow-076.jpg
  • miedzianka i mniszkow-084.jpg
  • miedzianka i mniszkow-071.jpg
  • miedzianka i mniszkow-089.jpg
  • miedzianka i mniszkow-097.jpg