czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Dwór w Miedziance

Niegdyś patrząc przez bramę pałacową na park, po lewej stronie zobaczylibyśmy dwór – okazałą prostokątną budowlę.

 

Początkowo teren Miedzianej Góry należał do majątku wsi Mniszków.  Była to bardzo rozległa osada. Z dnia 30 grudnia 1310 r. pochodzi dokument poświadczony przez księcia świdnickiego Bernarda, zawierający nazwisko pierwszego znanego właściciela wsi – Alberta Baiera, któremu przypisywano tytuł „de Cuprifondina in Montibus” – pan kopalni miedzi. Prawdopodobnie około roku 1353 został wzniesiony zamek. W latach 1370 – 1375 następowało prawne rozdzielenie wsi Mniszków, co dało początek tworzeniu się późniejszego miasta Miedzianki.

Dokument z roku 1375 poświadcza fakt istnienia zabudowy dworskiej na tym terenie. Zawiera on informację, że Clericus Bolcze, pan ówczesnych ziem, zapewnia swojej żonie dożywotnie uposażenie. Ponadto posiadał on pobliski Zamek Bolczów (obecnie pięknie zachowana ruina zamku, wspaniale wkomponowana w skały. Czas dojścia do Zamku z Miedzianki to około 1,5 h) .

Dziś, na podstawie badań, można określić faktyczne istnienie zabudowy szlacheckiej pochodzącej z okresu średniowiecza. W najstarszej części dworu, od strony północno-wschodniej, części piwniczne posiadają kolebkowe sklepienia, które zostały wzniesione z kamienia i spionowane zaprawą charakterystyczną dla tego okresu. Wymiary piwnicy to 9,1 m x 4,3 m, a grubość jej murów to około 2 m. Można by przypuszczać, że tak solidna podstawa mogła być fundamentem dla wznoszącej się wieży mieszkalnej.

 

 Zmienne dzieje właścicieli majątku…

Hans Diepold, właściciel Miedzianki panował do 1531 r. W tym okresie doprowadził Miedziankę do rangi czołowego ośrodka wydobycia i przerobu rud miedzi, ołowiu i srebra w Sudetach.

Z dokumentu z 1519 r, dowiadujemy się, że Król Ludwik Jagiellończyk, potwierdził zakup dóbr przez Hansa Diepolda i nadał mu prawo do budowy lub przebudowy miasta i zamku w Miedziance, wedle woli Hansa Diepolda. Właściciel dokonał znaczącej przebudowy dworu. Potwierdzeniem tego faktu jest niedawno odnalezione nadproże, które nosi cechy późnogotyckiej architektury.

Kolejnym właścicielem posiadłości dworskiej był Alex Holzschau. Od 1537 r. właścicielem zamku był sekretarz stanu króla polskiego, krakowianin, Justus Ludwig Decius. Następnie właścicielami stali się kupcy jeleniogórscy, Hans i Franz Hellmann – do 1543 r. W 1562 r. posiadłość kupiła rodzina Schaffgotsch’ów. W 1598 r. za 25 tysięcy talarów majątek zakupił George von Furst.

W czasie wojny trzydziestoletniej, 9 czerwca 1637 r. żołnierze chorwaccy spalili całkowicie Miedziankę. Domy zbudowane z drewna, jak również gontowe i słomiane dachy szybko padły ofiarą płomieni. Wówczas zniszczeniu uległ też zamek, który wkrótce został odbudowany.

W 1728 r. Miedzianka została ponownie zniszczona w wyniku pożaru. Odbudowa trwała do 1752 r. W 1737 r., rodzina Furst sprzedała posiadłość Christophowi Ferdinandowi von Nimptsch, a w 1768 r. Miedzianka stała się własnością tajnego pruskiego ministra stanu, Hansa Heinricha von Churschwandt. Wdowa po nim, hrabina von Nimptsch, odziedziczyła posiadłość i poślubiła Wilhelma von Schlabrendorf. Sprzedali oni posiadłość w 1780 r. pruskiemu kapitanowi królewskiemu, Ernestowi Hermannowi von Koelichen und Rustern. Kolejną właścicielką w 1802 r. została hrabina Ernestine von Matuschka. W 1811 r. majątek przeszedł na własność syna hrabiego Gustava Maria von Matuschka. W latach 1813 – 1819 z jego polecenia wybudowano nowy pałac w stylu klasycystyczno-biedemeierowskim. Następnie sprzedał go hrabiom von Stolberg-Wernigerode z Janowic. Nowi posiadacze dworu stworzyli w nim urząd podatkowy, a pozostałe pomieszczenia były wynajmowane.

Od tego momentu dwór już nigdy nie pełnił funkcji rezydencjonalnej.

 

Po 1945 r. w pałacu umieszczono administrację, służby nadzorujące prace w kopalniach i stołówkę. W 1958 r. pożar zniszczył dach pałacu. Następnie przez krótki okres pełnił on funkcję domku kolonijnego dla dzieci i młodzieży. Około 1972 r. zaczęto rozbierać i likwidować budynki miedzianki, w tym pałac. Po rozbiórce zachowały się jedynie piwniczki, park z pięknym starodrzewem oraz pozostałości bramy wjazdowej. W parku rosły ogromne drzewa liściaste i iglaste, wśród nich był potężny modrzew, który na wysokości 3 m rozdzielał się na 3 pnie. Był chronionym zabytkiem przyrody.

 

Literatura:

1. Stolarczyk, Makuch. Miedzianka 700 lat dziejów górnniczego miasta. Muzeum Miedzi w Legnicy

2. Kapałczyński W., Napierała P. „Zamki, pałace i dwory Kotliny Jeleniogórskiej”. Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej. Wrocław 2005.

3. "Słownik geografii turystycznej Sudetów. Rudawy Janowickie". Red. M. Staffa. Wyd. I-BIS. Wrocław 1998

4. "Dolina Zamków i Ogrodów. Kotlina Jeleniogórska - wspólne dziedzictwo". Red. O. Czerner, A. Herzig. Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze. Berlin i Jelenia Góra 2003

5. Portal Wiedzy Onet.pl. http://portalwiedzy.onet.pl

Ciekawostki

Historia pewnego rzeźbiarza

 

W Mniszkowie żył i tworzył rzeźbiarz Hans Brochenberger. Był to jeden z najbardziej znanych artystów Karkonoszy. Tworzył głównie w drewnie i kamieniu, a wiele jego dzieł do dziś zdobi ten region. Urodził się 1887 r. w Berchtesgaden (Bawaria, Niemcy). Jako mały chłopiec rzeźbił w drewnie zwierzęta. Mówi się, że miał wrodzony talent do sztuki. Po ukończeniu szkoły średniej, rozpoczął studia w Monachijskiej Szkole Sztuki Użytkowej. Pracował, jako asystent znanych rzeźbiarzy. Nauczyciel w uruchomionej w 1902 r. w Szkole Snycerskiej w pobliskich Cieplicach. Działał potem jako artysta niezależny w Szklarskiej Porębie, następnie przeniósł się do Janowic, a później do Mniszkowa.

W Mniszkowie nabył budynek, który wcześniej funkcjonował jako szkoła. Zmienił całkowicie jego wystrój i przebudował na Gospodę pod Trzema Lipami. II wojna światowa przerwała jego pracę twórczą. Trafił do służby wojskowej, a w jej trakcie - do niewoli brytyjskiej.

Zmarł w 1976 r. w wieku 89 lat.

  • miedzianka i mniszkow-078.jpg
  • miedzianka i mniszkow-076.jpg
  • miedzianka i mniszkow-097.jpg
  • miedzianka i mniszkow-063.jpg
  • kosciol_cmentarz-002.jpg
  • kosciol_cmentarz-005.jpg
  • miedzianka i mniszkow-094.jpg
  • kosciol_cmentarz-007.jpg
  • miedzianka i mniszkow-037.jpg
  • miedzianka i mniszkow-051.jpg
  • kosciol_cmentarz-003.jpg
  • miedzianka i mniszkow-022.jpg
  • browar-009.jpg
  • miedzianka i mniszkow-054.jpg
  • miedzianka i mniszkow-052.jpg
  • miedzianka i mniszkow-050.jpg
  • miedzianka i mniszkow-091.jpg
  • miedzianka i mniszkow-075.jpg
  • miedzianka i mniszkow-089.jpg
  • miedzianka_mniszkow-008.jpg