czwartek, styczeń 18, 2018

Ścieżka historyczno - edukacyjna

Górnictwo na terenie Mniszkowa i Miedziani XII - XVII w.

Według starych kronik niemieckich, rozwój górnictwa na terenie Mniszkowa i późniejszej Miedzianki rozpoczął się w drugiej połowie XII wieku.

 

Właściciel ziem sam nie trudnił się wydobyciem. Poprzez tzw. prawo nadania przekazywał on wydobycie grupie chłopów lub obywateli, którzy następnie tworzyli bractwo. Tak przekazywano jedno lub kilka pól wydobywczych w lenno. Także pojedynczym chłopom zezwalał on na poszukiwanie bogactw mineralnych w swoich posiadłościach. Zyskiem z wydobycia się dzielono.

W rejonie Mniszkowa i Miedzianki występują między innymi: hornblenda, aktynolit, arsenopiryt, piryt, chalkopiryt, andaluzyt, autunit, hematyt, kwarc, kalcyt, azuryt, zoisyt, ilmenit, ilvait, kasyteryt, rutyl, wezuwian, smółka uranowa, kasyteryt, cerusyt, malachit, salit, chryzokola, hematyt.

W XII w. na ziemie te przybył Laurentius Angelus (Lorenz Angel vil Agigel), rzekomy odkrywca złóż rud w Kowarach. Podobno osiedlił się w powstającej osadzie nazywanej później Waltersdorf (Mniszków). Teren ten był zalesiony, więc wycinano masowo drzewa do budowy domów i powstających sztolni. W 1310 r. wieś należała do Albetra Baiera, któremu przypisywano tytuł „de cuprifondina in montibus” – pan kopalni miedzi. Posiadacz tych ziem miał prawo korzystać z bogactwa mineralnego. Prawo takie nadawał panujący książę, który pobierał z tego tytułu dziesięcinę.

Właściciel ziem nie trudnił się sam wydobywaniem, przekazywał on wydobycie grupie chłopów lub innym, którzy z kolei tworzyli bractwo. Pojedynczy chłopi również mogli poszukiwać w swoich posiadłościach bogactw mineralnych, a zyskiem się dzielono. Kolejni właściciele ziemscy zmieniali się bardzo często, możliwe, że koszty przy wydobyciu przekraczały ich możliwości finansowe. Warto skupić na tych, którzy w istotny sposób rozszerzali górnictwo na tym terenie.

Pierwsze wiarygodne informacje na temat górnictwa na tych terenach pochodzą z 1367 r i zawarte są w dokumencie sprzedaży działki w Miedziance. Mowa w nim także o istniejącej sztolni i pracach związanych z górnictwem miedzi.

Około 1370-1375 r. Mniszków podzielono i jej północna część stała się Miedzianką.

Diepod von Burghaus, właściciel terenów Miedzianki, podniósł ją do rangi czołowego ośrodka górniczego. Wydobywano wówczas rudy miedzi, ołowiu i srebra. Górnictwo kwitło. Kopalniami w obrębie Mniszkowa i Miedzianki zaczęli interesować się Królowie Czescy. Poświadczali oni dokumenty związane z tymi ziemiami oraz pobierali opłaty od wydobycia. W 1519 r. Król czeski Ludwig Jagiellończyk na prośbę von Burghausa nadał Miedziance prawa miasta górniczego. Hans Diepold von Burghaus wyłożył dużo pieniędzy w budowę kopalń z nadzieją że znajdzie pokłady złota i srebra. Kiedy pieniądze się skończyły na prace poszukiwawcze, popadł w zatarg z górnikami. W 1538 r. sprzedał dobra królewskiemu sekretarzowi Jobstowi Ludwikowi Dietzowi. Wydał on w 1539 r. nowe prawo górnicze, które zawierało 113 artykułów, a 13 artykuł traktował o zwolnieniach kopalń z podatków.

Z opisu Rudeliusa wynika, że Diepold i Dietz jako znawcy sztuki górniczej pozostawili po swoje działalności około 60 stanowisk górniczych i hutniczych.

W 1543 r. tereny Miedzianki kupili kupcy jeleniogórscy, bracia Hellman. Nie interesowała ich budowa nowych sztolni. W 1552 r. otrzymali od cesarza Ferdynanda I prawo do wytwarzania i sprzedawania za granice witriolu (siarczan miedzi). Zbudowali oni w dolinie Miedzianego Potoku ługownię, w której żużle ze starych hałd z okolicy były przepłukiwane. Przywilejem otrzymanym od cesarza cieszyli się długi obfity rok, ponieważ w 1553 r. zwolnił on też z podatku witriol uzyskiwany na Śląsku. Po tej decyzji kończy się najintensywniejszy i najbardziej produktywny okres w górnictwie i hutnictwie w Miedziance. W 1562 r. bracia Hellmanowie sprzedali kopalnie i ługownie Furstowi, a dobra przeszły w ręce Schaffgotschów.

W okresie, rozkwitu górnictwa, istniało na tym terenie około 160 szybów i sztolni.

 Kiedy rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia górnictwo prawie całkowicie ustało. Działały jedynie małe kuźnice przerabiające żelazo i miedź. Po wojnie (1665 r.) działało tylko 5 kopalni wraz z wydzierżawionymi terenami Czarnowa. W 1694 r. cesarska komisja zbadała pod względem opłacalności kopalniane i sztolnie, a Miedzianka stała się siedzibą urzędu górniczego. Jednak po bliższym zbadaniu złóż, stwierdzono, że nie przedstawiają one już większej wartości eksploatacyjnej.

Ciekawostki

Gatunki chronione na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego

Łącznie na obszarze Rudawskiego Parku Krajobrazowego zlokalizowanych jest 58 gatunków roślin prawnie chronionych, w tym 16 podlegających ochronie czynnej, 31 ochronie ścisłej, a 11 ochronie częściowej.

Wśród 475 gatunków zwierząt na tym terenie, ochronie podlega 13 gatunków płazów, 5 gatunków gadów, 122 gatunki ptaków (w tym 10 występujących na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych), 25 gatunków ssaków (w tym 7 znajduje się na Czerwonej Liście ZGiZ).

  • miedzianka i mniszkow-036.jpg
  • miedzianka i mniszkow-071.jpg
  • kosciol_cmentarz-007.jpg
  • miedzianka i mniszkow-085.jpg
  • kosciol_cmentarz-006.jpg
  • miedzianka i mniszkow-089.jpg
  • miedzianka i mniszkow-059.jpg
  • miedzianka_mniszkow-003.jpg
  • miedzianka i mniszkow-076.jpg
  • miedzianka i mniszkow-057.jpg
  • miedzianka i mniszkow-082.jpg
  • browar-002.jpg
  • browar-017.jpg
  • miedzianka i mniszkow-031.jpg
  • miedzianka i mniszkow-087.jpg
  • miedzianka i mniszkow-029.jpg
  • miedzianka i mniszkow-033.jpg
  • miedzianka i mniszkow-053.jpg
  • miedzianka i mniszkow-075.jpg
  • browar-004.jpg